​ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਨ੍ਹਾ ਹਨ? ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਨੇ ਮਰਦੇ-ਮਾਰਦੇ ਵੀ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਨਿਯਮ ਬਣਾਏ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਬੇਲੋੜੀ ਤੜਫ ਅਤੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਹਥਿਆਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ’ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:
​ਡਮ-ਡਮ ਗੋਲੀਆਂ (Expanding Bullets): ਇਹ ਗੋਲੀਆਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੇ ਹੀ ਫੁੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਚੀਥੜੇ ਉਡਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। 1899 ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ।
​ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਲੇਜ਼ਰਾਂ: ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਅਜਿਹਾ ਹਥਿਆਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ (1995 ਵਿੱਚ) ਬੈਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
​ਕਲੱਸਟਰ ਬੰਬ (Cluster Bombs): ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬੰਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸੈਂਕੜੇ ਛੋਟੇ ਬੰਬ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ 40% ਬੰਬ ਫਟਦੇ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ‘ਲੈਂਡਮਾਈਨ’ ਬਣ ਕੇ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ।
​ਕੈਮੀਕਲ ਅਤੇ ਬਾਇਓਲੋਜੀਕਲ ਹਥਿਆਰ: ਸਰਿਨ (Sarin) ਅਤੇ ਵੀ.ਐਕਸ (VX) ਵਰਗੀਆਂ ਗੈਸਾਂ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਦਮ ਘੁੱਟ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 1993 ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਨ ਹੈ।
​ਕੱਚ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬੰਬ: ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਘਿਨਾਉਣਾ ਹਥਿਆਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੱਚ ਦੇ ਟੁਕੜੇ X-ray ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਡਾਕਟਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਇਨਸਾਨ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖ਼ੂਨ ਵਹਿਣ ਨਾਲ ਤੜਫਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
​ਜੰਗ ਜਿੱਤਣਾ ਇੱਕ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਤੜਫਾ ਕੇ ਮਾਰਨਾ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਹਿਸ਼ੀਪੁਣੇ ਦੀ ਵੀ ਇੱਕ ਹੱਦ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਸੁਖਦੀਪ ਸਿੰਘ ਅਪਰਾ